ਪੀਟੀਐਮ ਜਦੋਂ ਮਾਪੇ ਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਬਹਿਸ ਨਹੀਂ, ਬੱਚੇ ਦੇ ਬਿਹਤਰ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਦੀ ਲੋੜ
“ਮੇਰਾ ਬੱਚਾ ਘਰ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਸਦੇ ਨੰਬਰ ਘੱਟ ਕਿਉਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ?” “ਮੈਡਮ, ਬੱਚਾ ਘਰ ਦਾ ਕੰਮ ਤਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।”
“ਪਰ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੋਰ ਸਮਾਂ ਦਿਓ, ਇਹ ਬੱਚਾ ਬਹੁਤ ਸਮਝਦਾਰ ਹੈ।”
5ਅਕਤੂਬਰ2026: ਵਰਿੰਦਰ
ਅਜਿਹੇ ਵਾਕ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਲਗਭਗ ਹਰ Parent-Teacher Meeting (PTM) ਵਿੱਚ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਗੱਲਬਾਤ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਟੱਕਰ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਹੌਲ ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਬਹਿਸ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਕਿਸ ਦੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ?
ਅਸਲ ਜਵਾਬ ਹੈ ਨਾ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ, ਨਾ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ। ਜਿੱਤ ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਦੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
PTM ਸਿਰਫ਼ ਨੰਬਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਅਕਸਰ PTM ਨੂੰ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕਾਰਡ ਅਤੇ ਅੰਕਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। “ਕਿੰਨੇ ਨੰਬਰ ਆਏ?”, “ਕਿੰਨੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਬਣੀ?” ਅਤੇ “ਦੂਜੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਨੰਬਰ ਹਨ?”ਇਹ ਸਵਾਲ ਕਈ ਵਾਰ ਪੂਰੀ ਮੀਟਿੰਗ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪਰ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਸਦੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕਾਰਡ ਦੇ ਅੰਕਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ।
ਉਸਦੀ ਸੋਚ, ਵਿਵਹਾਰ, ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ, ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ, ਦੋਸਤੀ, ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਅਤੇ ਲੁਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਂ ਵੀ ਉਸਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।
ਇਸ ਲਈ PTM ਦਾ ਮਕਸਦ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਪਤਾ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਬੱਚੇ ਨੇ ਕਿੰਨੇ ਨੰਬਰ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਵੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਵਜੋਂ ਕਿਵੇਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਮਾਪੇ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਸਹੀ
ਕਈ ਵਾਰ ਮਾਪੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਬਾਰੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
“ਸਾਡਾ ਬੱਚਾ ਘਰ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰਾ ਹੈ।”
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
“ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਵਿਵਹਾਰ ਵੱਖਰਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।”
ਇੱਥੇ ਇਹ ਤੈਅ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸਹੀ ਕੌਣ ਹੈ ਅਤੇ ਗਲਤ ਕੌਣ। ਦੋਵੇਂ ਪੱਖ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਸਹੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਪੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਘਰ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਅਧਿਆਪਕ ਉਸਨੂੰ ਕਲਾਸਰੂਮ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਬਹਿਸ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
“ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?”
ਜਦੋਂ ਘਰ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਦੀ ਅਸਲ ਤਸਵੀਰ ਹੋਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ, ਹੱਲ ਲੱਭਣ ਦੀ ਲੋੜ ਕਈ ਵਾਰ ਬੱਚੇ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸਮੱਸਿਆ ਆਉਣ ’ਤੇ ਮਾਪੇ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਉਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕਈ ਵਾਰ ਅਧਿਆਪਕ ਵੀ ਮਾਪਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾ ਦੇਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਪਰ PTM ਦਾ ਮਕਸਦ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ “ਗਲਤੀ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈ?”
ਸਗੋਂ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
“ਅਗਲਾ ਕਦਮ ਕੀ ਹੈ”
ਜੇ ਬੱਚਾ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ ਤਾਂ ਮਾਪੇ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਲਈ ਸੌਖੀ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਬੱਚਾ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਬੱਚਾ ਮੋਬਾਈਲ ’ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਲਈ ਉਚਿਤ ਸਮਾਂ-ਸਾਰਣੀ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਮੱਸਿਆ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਦੋਸ਼ ਲੱਭਣ ਨਾਲੋਂ ਹੱਲ ਲੱਭਣਾ ਵਧੇਰੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਇੱਕ ਮੇਜ਼—ਤਿੰਨ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ
PTM ਦੀ ਮੇਜ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਮਾਪੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਭਾਵੇਂ ਬੱਚਾ ਖੁਦ ਮੌਜੂਦ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਸਦਾ ਭਵਿੱਖ ਬੈਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਬੋਲਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਹਰ ਗੱਲ ਨੂੰ ਆਲੋਚਨਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਦਖ਼ਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਪਿੱਛੇ ਬੱਚੇ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਪਿੱਛੇ ਉਸਦੇ ਕਲਾਸਰੂਮ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਦੀ ਝਲਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਇੱਕੋ ਹੈ ਬੱਚੇ ਦਾ ਸਰਵਪੱਖੀ ਵਿਕਾਸ।
ਬੱਚੇ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ, ਉਸਦੀ ਤਰੱਕੀ ਦੇਖੋ
PTM ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੱਲ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚੇ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਦੂਜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।
ਹਰ ਬੱਚੇ ਦੀ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਗਤੀ, ਰੁਚੀ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥਾ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਨੰਬਰ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਖੇਡਾਂ, ਕਲਾ, ਭਾਸ਼ਾ, ਵਿਗਿਆਨ, ਸੰਗੀਤ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਸਵਾਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ “ਉਹ ਦੂਜੇ ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਕਿਉਂ ਹੈ”ਸਗੋਂ ਇਹ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬੱਚਾ ਕੱਲ੍ਹ ਨਾਲੋਂ ਅੱਜ ਕਿੰਨਾ ਬਿਹਤਰ ਹੋਇਆ ਹੈ?
ਅੰਤ ਵਿੱਚ…ਇੱਕ ਸਫ਼ਲ PTM ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਪੇ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਹਰ ਗੱਲ ’ਤੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਜਾਣ। ਸਫ਼ਲ PTM ਉਹ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਸਹਿਮਤੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸੰਵਾਦ ਬਣਿਆ ਰਹੇ, ਬਹਿਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਤਿਕਾਰ ਕਾਇਮ ਰਹੇ ਅਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਲਈ ਕੋਈ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਰਾਹ ਨਿਕਲੇ। ਬੱਚੇ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਕੂਲ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਿਰਫ਼ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ। ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ।
ਆਓ, PTM ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ “Parent-Teacher Meeting” ਨਾ ਰਹਿਣ ਦੇਈਏ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਸਾਂਝ ਬਣਾਈਏ, ਜਿਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਲਾਭ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਮਿਲੇ।
ਵੱਲੋਂ : ਨਵਦੀਪ ਰਾਣੀ ਅਧਿਆਪਿਕਾ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਐਮੀਨੈਂਸ, ਘਨੌਰੀ ਕਲਾਂ
